Büyükbaş hayvanlarda LSD alarmı

Edirne ve Lalapaşa ilçesinde üç işletmede, Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ekipleri, Sığırların LSD denilen hayvan hastalığına rastladı. Hastalık, Edirne Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ekipleri, İşletmelerden aldıkları örnekleri laboratuvar analiziyle inceletmesiyle ortaya çıktı. Hastalığın tespit edilmesinin ardından Edirne merkez ve bazı köylerinde 10 km’lik alanı içine alacak şekilde gözetim bölgesi oluşturan Edirne Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü yetkilileri, aynı hastalığı Lalapaşa ilçesinde ve bazı köylerinde de rastladığını açıkladı. Lalapaşa’da da gözetim bölgesi oluşturularak, Edirne ve Lalapaşa’da bulunan hayvanlarda sağlık taraması ve aşı çalışmalarına başlatıldı.

NODÜLER EKZANTEMİ BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ

Sığırlarda bu hastalık nedir, nasıl bulaşır, belirtileri, tedavi ve koruma yöntemleri nelerdir?

Sığırların viral bir hastalığıdır ve deride tipik olarak nodül (yumru) ile karakterizedir. Genellikle sineklerin bol olduğu yağışlı yaz ve güz aylarında görülür. Ülkemizde şimdiye dek görülmeyen bu hastalığın asıl adı "Sığırların Nodüler Ekzantemi" dir. Ülkemizde halk arasında “Sığır Çiçek Hastalığı” veya “Sığırlarda Yumrulu Deri Hastalığı” olarak bilinir. Ülkemizde ilk defa 2013 yılında Kahramanmaraş ilinde tespit edilen hastalık hızla yayılma eğilimi göstererek Adana, Adıyaman, Afyonkarahisar, Batman, Erzurum, Gaziantep, Giresun, Hakkari, Hatay, kayseri, Konya, Malatya, Mersin, Nevşehir, Niğde, Osmaniye, Sivas, Şanlıurfa, Tokat, Tunceli, Van ve Samsun illerinde görülmüştür. İhbarı mecburi bir hastalıktır. Geçici ve kalıcı infertilite, yavru atma, verimde düşme, kondisyon kaybı ve deride kalıcı hasar nedeni ekonomik kayıpları oluşturur. Salgın hastalıklar ofisi OIE, LSD’nin insanlara bulaştığına dair herhangi bir kanıt olmadığını bildirmiştir. Her yaştaki sığırlar etkilenebilir. Yıllık olarak aşılanan ve hastalığı atlatmış hayvanların hastalanma riski düşüktür. Önceden aşılı ya da hastalığı geçirmiş anaç sığırların buzağıları 6 aylığa kadar hastalığa karşı korunur. Hastalık sokucu sineklerle bulaştırılır. Doğrudan temas da bulaşma yoludur.  Ağız ve burundan gelen akıntılarla veya süt ile temas bulaşma kaynağı olabilirse de hastalığın sokucu, kan emici sineklerle bulaşması başlıca yayılma yoludur.  Virüsün yara kabukları içerisinde 35-40 gün canlı kalabildiği saptanmıştır. Hayvan hareketleri, hayvanların aşılı olup olmadıkları, sinek popülâsyonunu etkileyecek rüzgar, yağış, sulak alan ve sıcaklık gibi sezona bağlı hava değişimleri, bölge rakımı, uzayan yaz ve geç gelen kış salgınların görülmesini artırmaktadır.

Hastalığın kulakça süresi 1-5 hafta arasındadır. Deride nodüller veya ülserler (-birkaç taneden yüzlerceye kadar, - büyüklükleri 0,5-5cm, nodüller ineklerin ağız, meme, vulva dahil vücudun her hangi bir yerinde, boğalarda ağız, testis), ayaklar şişmiş ve yaralar gelişir, lenf düğümleri büyümüş, zatürre, burun akıntısı, boğalarda testislerin enfeksiyonu (orşit) nedeni ile infertilite, ineklerde infertilite,  meme iltihabı ve çok düşük süt verimi, gözün enfeksiyonu bağlı gözyaşı akıntısı ya da körlük, ateş,  zayıflık, ağızda salya akıntısı teşhis.

Tipik tanı deri ve ağızlardaki lezyonların varlığı ile yapılabilir. Uzun tüylü hayvanlarda el ile hissedilmesi gerekir. Kesin tanı bir veteriner hekim tarafından alınan numunenin laboratuar muayenesinden sonra virüsün tespiti ile yapılır. En kısa zamanda Gıda Tarım Hayvancılık İl/İlçe Müdürlüklerine, Kolluk Güçlerine, Zabıtaya, Muhtarlara vb haber verilmelidir. Hastalığın ateşli döneminde; antijen tespiti; tam kan (heparin, EDTA vb. tüp), burun akıntısı; deri lezyonları geliştikten sonra; nodül, deri lezyonu, kabuk, lezyon sıvısı soğuk şartlarda laboratuara gönderilmelidir. Hasatlığın tedavisi yoktur.  Hastalığın klinik belirtisi oldukça ayırt edici olduğu için hastalık çıkan bölgede laboratuar sonucu beklenmeden gerekli tedbirler alınır. Bölgede koruma ve gözetim bölgesi oluşturulur ve hayvan giriş çıkışları yasaklanır. Mihrak alanı içindeki hasta hayvanlar izole edilir. Hastalığın laboratuar teyidinden sonra hastalığın açık klinik belirtisini gösteren hayvanlar resmi veteriner hekimi raporu doğrultusunda tazminatlı olarak imha edilir. Bulaşık materyaller uzaklaştırılır, temizlik ve dezenfeksiyon yapılır. Koruma ve gözetim bölgesindeki hayvanlar aşılanır. Bunun yanında mevcut insektisit ve rapellentler, hastalığın yayılımını engellenmesinde kullanılmaktadır. Son vakanın görülmesinden 28 gün sonra karantina kaldırılır.

Hastalıktan korunma için iki yöntem vardır.  Birincisi sineklerle mücadele, ikincisi ise aşılamadır. Hastalıkla mücadelede en önemli yol aşılamadır. Öncelikle hastalığın bulaşma riski yüksek alanlarda olmak üzere tüm büyükbaş hayvanlar aşılanacak. Hastalık mihraklarında ve hastalığın hızla yayılım gösterdiği bölgelerde aşılamanın 6 ay sonra tekrarlanması ve hastalık tamamen kontrol altına alıncaya kadar sürdürülmesi gerekmektedir.   

Edirne ve Lalapaşa ilçesinde üç işletmede, Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ekipleri, Sığırların LSD denilen hayvan hastalığına rastladı. Hastalık, Edirne Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ekipleri, İşletmelerden aldıkları örnekleri laboratuvar analiziyle inceletmesiyle ortaya çıktı. Hastalığın tespit edilmesinin ardından Edirne merkez ve bazı köylerinde 10 km’lik alanı içine alacak şekilde gözetim bölgesi oluşturan Edirne Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü yetkilileri, aynı hastalığı Lalapaşa ilçesinde ve bazı köylerinde de rastladığını açıkladı. Lalapaşa’da da gözetim bölgesi oluşturularak, Edirne ve Lalapaşa’da bulunan hayvanlarda sağlık taraması ve aşı çalışmalarına başlatıldı.

NODÜLER EKZANTEMİ BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ

Sığırlarda bu hastalık nedir, nasıl bulaşır, belirtileri, tedavi ve koruma yöntemleri nelerdir?

Sığırların viral bir hastalığıdır ve deride tipik olarak nodül (yumru) ile karakterizedir. Genellikle sineklerin bol olduğu yağışlı yaz ve güz aylarında görülür. Ülkemizde şimdiye dek görülmeyen bu hastalığın asıl adı "Sığırların Nodüler Ekzantemi" dir. Ülkemizde halk arasında “Sığır Çiçek Hastalığı” veya “Sığırlarda Yumrulu Deri Hastalığı” olarak bilinir. Ülkemizde ilk defa 2013 yılında Kahramanmaraş ilinde tespit edilen hastalık hızla yayılma eğilimi göstererek Adana, Adıyaman, Afyonkarahisar, Batman, Erzurum, Gaziantep, Giresun, Hakkari, Hatay, kayseri, Konya, Malatya, Mersin, Nevşehir, Niğde, Osmaniye, Sivas, Şanlıurfa, Tokat, Tunceli, Van ve Samsun illerinde görülmüştür. İhbarı mecburi bir hastalıktır. Geçici ve kalıcı infertilite, yavru atma, verimde düşme, kondisyon kaybı ve deride kalıcı hasar nedeni ekonomik kayıpları oluşturur. Salgın hastalıklar ofisi OIE, LSD’nin insanlara bulaştığına dair herhangi bir kanıt olmadığını bildirmiştir. Her yaştaki sığırlar etkilenebilir. Yıllık olarak aşılanan ve hastalığı atlatmış hayvanların hastalanma riski düşüktür. Önceden aşılı ya da hastalığı geçirmiş anaç sığırların buzağıları 6 aylığa kadar hastalığa karşı korunur. Hastalık sokucu sineklerle bulaştırılır. Doğrudan temas da bulaşma yoludur.  Ağız ve burundan gelen akıntılarla veya süt ile temas bulaşma kaynağı olabilirse de hastalığın sokucu, kan emici sineklerle bulaşması başlıca yayılma yoludur.  Virüsün yara kabukları içerisinde 35-40 gün canlı kalabildiği saptanmıştır. Hayvan hareketleri, hayvanların aşılı olup olmadıkları, sinek popülâsyonunu etkileyecek rüzgar, yağış, sulak alan ve sıcaklık gibi sezona bağlı hava değişimleri, bölge rakımı, uzayan yaz ve geç gelen kış salgınların görülmesini artırmaktadır.

Hastalığın kulakça süresi 1-5 hafta arasındadır. Deride nodüller veya ülserler (-birkaç taneden yüzlerceye kadar, - büyüklükleri 0,5-5cm, nodüller ineklerin ağız, meme, vulva dahil vücudun her hangi bir yerinde, boğalarda ağız, testis), ayaklar şişmiş ve yaralar gelişir, lenf düğümleri büyümüş, zatürre, burun akıntısı, boğalarda testislerin enfeksiyonu (orşit) nedeni ile infertilite, ineklerde infertilite,  meme iltihabı ve çok düşük süt verimi, gözün enfeksiyonu bağlı gözyaşı akıntısı ya da körlük, ateş,  zayıflık, ağızda salya akıntısı teşhis.

Tipik tanı deri ve ağızlardaki lezyonların varlığı ile yapılabilir. Uzun tüylü hayvanlarda el ile hissedilmesi gerekir. Kesin tanı bir veteriner hekim tarafından alınan numunenin laboratuar muayenesinden sonra virüsün tespiti ile yapılır. En kısa zamanda Gıda Tarım Hayvancılık İl/İlçe Müdürlüklerine, Kolluk Güçlerine, Zabıtaya, Muhtarlara vb haber verilmelidir. Hastalığın ateşli döneminde; antijen tespiti; tam kan (heparin, EDTA vb. tüp), burun akıntısı; deri lezyonları geliştikten sonra; nodül, deri lezyonu, kabuk, lezyon sıvısı soğuk şartlarda laboratuara gönderilmelidir. Hasatlığın tedavisi yoktur.  Hastalığın klinik belirtisi oldukça ayırt edici olduğu için hastalık çıkan bölgede laboratuar sonucu beklenmeden gerekli tedbirler alınır. Bölgede koruma ve gözetim bölgesi oluşturulur ve hayvan giriş çıkışları yasaklanır. Mihrak alanı içindeki hasta hayvanlar izole edilir. Hastalığın laboratuar teyidinden sonra hastalığın açık klinik belirtisini gösteren hayvanlar resmi veteriner hekimi raporu doğrultusunda tazminatlı olarak imha edilir. Bulaşık materyaller uzaklaştırılır, temizlik ve dezenfeksiyon yapılır. Koruma ve gözetim bölgesindeki hayvanlar aşılanır. Bunun yanında mevcut insektisit ve rapellentler, hastalığın yayılımını engellenmesinde kullanılmaktadır. Son vakanın görülmesinden 28 gün sonra karantina kaldırılır.

Hastalıktan korunma için iki yöntem vardır.  Birincisi sineklerle mücadele, ikincisi ise aşılamadır. Hastalıkla mücadelede en önemli yol aşılamadır. Öncelikle hastalığın bulaşma riski yüksek alanlarda olmak üzere tüm büyükbaş hayvanlar aşılanacak. Hastalık mihraklarında ve hastalığın hızla yayılım gösterdiği bölgelerde aşılamanın 6 ay sonra tekrarlanması ve hastalık tamamen kontrol altına alıncaya kadar sürdürülmesi gerekmektedir.