7- 13 Ekim Disleksi Farkındalık Haftası dolayısı ile ASG Araştırma ve Yönlendirme Merkezi Kurucusu, Disleksi Öğrenme Güçlüğü Derneği Yönetim Kurulu Üyesi, Edirne İl Temsilcisi Açelya Sivrikaya Giray açıklama yaptı. Giray, Disleksi olgusu farkındalık çalışmalarının çoğalması ve toplum bilincinin artması oldukça önem taşımaktadır” dedi.
Disleksiye yönelik farkındalığın arttırılması amacı taşıyan ‘Disleksi Farkındalık Haftası’ her yıl Ekim ayının ilk pazartesi gününden takip eden pazar gününe kadar sürmektedir. 2024 yılı için Disleksi Farkındalık Haftası 7- 13 Ekim 2024 tarihleri, Dünya Disleksi Farkındalık Günü ise 8 Ekim 2024 Salı günü olacak şekilde belirlenmiştir.
Dünya Sağlık Örgütü’nün de belirttiği gibi, nüfusun %9 ila %11'ini etkileyen Disleksi olgusu farkındalık çalışmalarının çoğalması ve toplum bilincinin artması oldukça önem taşımaktadır.
Peki toplumu böyle yüksek bir oranda etkileyen Disleksi nedir? Belirtileri nelerdir? Ne zaman fark edilebilir? Kimler fark edebilir?
Disleksi, Özgül Öğrenme Güçlüğü (ÖÖG) başlığı altında akıcı okuma ve okuduğunu anlama sorunuyla kendisini gösteren nörolojik temelli bir öğrenme güçlüğüdür ve görme, işitme problemlerinden kaynaklanan ve nörolojik olmayan okuma güçlüğünden ya da yetersiz öğretim ortamından kaynaklanan okuma güçlüğünden farklı bir güçlük olduğu, aynı zamanda zihinsel bir yetersizlikle karakterize olmadığı dolayısı ile zekâ ile bir ilişkisinin olmadığı unutulmamalıdır.
Okul Dönemi Disleksi Belirtileri
Harf ve kelimeleri tanıyamama, kelimeleri hecelere bölememe, okuma hataları ve harflerin dizilişinde hata yapma, okumaktan nefret etme, okumayı zor iş olarak değerlendirme, uzun ve zor kelimeleri yanlış okuma, benzer kelimeleri karıştırma, telefon numarası, ev adresi, tarihleri hatırlayamama, okurken çok heceli kelimelerin sonunu veya tamamını uydurma, okuma esnasında zor kelimelerin yerine kolayını seçme, yazım hatalarıyla dolu özensiz yazı, okurken ve yazarken bağlaçları atlama, sesli okumaktan kaçınma, okul başarısında zekâsına ve yaşına göre beklenenden düşük olması, tersten yazma, bazı harfleri yazarken veya okurken karıştırma (p-b, b-d, k-t, y-h, 6-9, 2-5), rakamları/harfleri ters ya da yanlış sırada yazma (16, 61; b, p), Yazma ödevlerinden kaçınma, yavaş yazma, ödevini tahtadan defterine geçirmekte zorlanma, ödev yapmak istememe, kendine göre kısa yollar üretme, alfabeyi sırasıyla sayamama, psikomotor becerilerde sınırlılık, yanlış yapmaktan korkma, yıl, ay, gün gibi kavramları karıştırma, renkleri karıştırma, bir konu hakkındaki fikrini ifade etmekte zorlanma, ezber güçlükleri.
Ne Zaman Kuşkulanmalıyız?
Özgül Öğrenme Güçlükleri bir bakışta anlaşılacak türden güçlükler değildir ve ancak ciddi anlamda bütüncül bir değerlendirme ve süreç içerisinde iyi bir gözlemle kuşkulanılabilecek bir nörogelişimsel bir farklılıktır. Bu bağlamda çocuğun en az altı ay boyunca bahsedilen belirtileri göstermesi, öğrenememe durumlarına sebep olduğu düşünülen tüm risklerin elenmesi gerekmektedir.Diyelim ki çocuğumuz ilkokula başladı ve akranları ile birlikte eşit şartlar altında eğitim alıyor, sınıf arkadaşları oldukça ilerledi ancak bizimkinde bir şeyler ters gidiyor ve akranlarına nazaran geride kalıyor gibi hissetmeye başladık. Çocuğumuz Disleksi’nin yukarıdaki tanımına uygun ise yani farklı bir yetersizliği ve nörolojik bir rahatsızlığı yoksa, öğrenmesine olumsuz etki yapacak bilinen herhangi bir durum yoksa ama akademik becerilerde (okuma, yazma, matematik gibi) arkadaşlarının gerisinden geliyorsa, herkes okumayı söktü ancak bizimki hala heceleme hataları yapıyorsa, harfleri karıştırıyorsa, harfleri yanlış, eksik ya da fazla olarak okuyor ve/veya yazıyorsa, sesli okumaktan kaçınıyorsa, okuma yaptığında yavaş okumasına rağmen hatalar yapıyor ya da hızlı okumaya çalışıyor ama yine pek çok hata yapıyorsa, okurken sıra, satır atlıyor, bazen aynı satırı iki üç kez üst üste okuyor ve bu durumu fark etmiyorsa, vurgusuz, tonlamasız, noktalama işaretlerine uymadan okumaya çalışıyorsa, yazarken de noktalama işaretlerine dikkat etmiyor, kelimeler arasında boşluk bırakmıyor, büyük harfle başlama kuralına uymayı çoğu zaman unutuyorsa, sıralama yapması beklenilen çeşitli konularda (örneğin; aylar, mevsimler, haftanın günleri vb.) sıralamada güçlük yaşıyorsa ve doğru sırada sayamıyorsa, dikte edileni (söyleneni) yazmada hatalar yapıyorsa, gördüğünü yazmada hatalar yapıyorsa, kopya etme becerisinde zayıflıklar varsa, çizdiği şekilleri birleştirme hataları yapıyorsa, unutkanlık, dalgınlık gibi durumlar yaşıyorsa, ‘zaten ben yapamam, ben bunu bilmiyorum, yapamam ki’ gibi özgüvensiz cümlelerle kendini tanımlamaya yatkınsa, okula gitmemek için türlü bahaneler üretiyorsa, dün-bugün-yarın gibi kavramları uygun yerinde kullanamıyorsa, kendisine aynı cümle içerisinde verilen birden fazla yönergeyi hatırlamakta zorlanıyor ve yönergeleri sırasıyla yerine getirmekte sorunlar yaşıyorsa… İlkokul 1.sınıfta başlayan belirtiler yılsonuna gelinmesine rağmen devam ediyorsa, hatta ilkokul 2.sınıfa başlanıldı ve durum git gide daha da karmaşık bir hale doğru ilerliyorsa muhakkak uzmanlarla görüşülmeli, detaylı bir ön tarama ve değerlendirme yapılmasının gerekliliğinin çocuğun gelişimi ve hayatı için çok önemli olduğunun unutulmaması bilinmelidir. Erken fark edilen çocuklara erken eğitim müdahalesinde bulunulmalı ve çocuğun ileride karşılaşacağı sorunların minimuma indirilmesi için okul ve aile işbirliği içerisinde hareket etmelidir.
Sayılan belirtilerin hepsinin tek çocukta birlikte görülebileceği gibi bu belirtilerden ya da daha burada bahsedilememiş belirtilerden bir kısmı da görülebilir. Disleksi riski altında olduğu düşünülen çocukları için ebeveynler vakit geçirmeden; çocuk gelişimi uzmanları, çocuk psikologları, özel eğitim uzmanları gibi alanda uzman kişiler ile görüşüp bilgi almalı ve riskli olduğu düşünülen durumlarda ilgili uzmanlarca üniversite ya da devlet hastanesi çocuk psikiyatri hekimlerinin tıbbi değerlendirmesi için hastaneye yönlendirilmelidirler.
En erken 1.sınıfın sonunda ya da 2.sınıfın başında tanılaması yapılabilen Özgül Öğrenme Güçlüklerinden olan Disleksi’nin teşhis ve tanılamasının yalnızca tıp hekimleri tarafınca yapılabileceği unutulmamalıdır. Farkındalıkların katlanarak çoğalacağı yarınlara hep birlikte ulaşmak dileklerimle.” HABER:CANAN KAYA
Disleksiye yönelik farkındalığın arttırılması amacı taşıyan ‘Disleksi Farkındalık Haftası’ her yıl Ekim ayının ilk pazartesi gününden takip eden pazar gününe kadar sürmektedir. 2024 yılı için Disleksi Farkındalık Haftası 7- 13 Ekim 2024 tarihleri, Dünya Disleksi Farkındalık Günü ise 8 Ekim 2024 Salı günü olacak şekilde belirlenmiştir.
Dünya Sağlık Örgütü’nün de belirttiği gibi, nüfusun %9 ila %11'ini etkileyen Disleksi olgusu farkındalık çalışmalarının çoğalması ve toplum bilincinin artması oldukça önem taşımaktadır.
Peki toplumu böyle yüksek bir oranda etkileyen Disleksi nedir? Belirtileri nelerdir? Ne zaman fark edilebilir? Kimler fark edebilir?
Disleksi, Özgül Öğrenme Güçlüğü (ÖÖG) başlığı altında akıcı okuma ve okuduğunu anlama sorunuyla kendisini gösteren nörolojik temelli bir öğrenme güçlüğüdür ve görme, işitme problemlerinden kaynaklanan ve nörolojik olmayan okuma güçlüğünden ya da yetersiz öğretim ortamından kaynaklanan okuma güçlüğünden farklı bir güçlük olduğu, aynı zamanda zihinsel bir yetersizlikle karakterize olmadığı dolayısı ile zekâ ile bir ilişkisinin olmadığı unutulmamalıdır.
Okul Dönemi Disleksi Belirtileri
Harf ve kelimeleri tanıyamama, kelimeleri hecelere bölememe, okuma hataları ve harflerin dizilişinde hata yapma, okumaktan nefret etme, okumayı zor iş olarak değerlendirme, uzun ve zor kelimeleri yanlış okuma, benzer kelimeleri karıştırma, telefon numarası, ev adresi, tarihleri hatırlayamama, okurken çok heceli kelimelerin sonunu veya tamamını uydurma, okuma esnasında zor kelimelerin yerine kolayını seçme, yazım hatalarıyla dolu özensiz yazı, okurken ve yazarken bağlaçları atlama, sesli okumaktan kaçınma, okul başarısında zekâsına ve yaşına göre beklenenden düşük olması, tersten yazma, bazı harfleri yazarken veya okurken karıştırma (p-b, b-d, k-t, y-h, 6-9, 2-5), rakamları/harfleri ters ya da yanlış sırada yazma (16, 61; b, p), Yazma ödevlerinden kaçınma, yavaş yazma, ödevini tahtadan defterine geçirmekte zorlanma, ödev yapmak istememe, kendine göre kısa yollar üretme, alfabeyi sırasıyla sayamama, psikomotor becerilerde sınırlılık, yanlış yapmaktan korkma, yıl, ay, gün gibi kavramları karıştırma, renkleri karıştırma, bir konu hakkındaki fikrini ifade etmekte zorlanma, ezber güçlükleri.
Ne Zaman Kuşkulanmalıyız?
Özgül Öğrenme Güçlükleri bir bakışta anlaşılacak türden güçlükler değildir ve ancak ciddi anlamda bütüncül bir değerlendirme ve süreç içerisinde iyi bir gözlemle kuşkulanılabilecek bir nörogelişimsel bir farklılıktır. Bu bağlamda çocuğun en az altı ay boyunca bahsedilen belirtileri göstermesi, öğrenememe durumlarına sebep olduğu düşünülen tüm risklerin elenmesi gerekmektedir.Diyelim ki çocuğumuz ilkokula başladı ve akranları ile birlikte eşit şartlar altında eğitim alıyor, sınıf arkadaşları oldukça ilerledi ancak bizimkinde bir şeyler ters gidiyor ve akranlarına nazaran geride kalıyor gibi hissetmeye başladık. Çocuğumuz Disleksi’nin yukarıdaki tanımına uygun ise yani farklı bir yetersizliği ve nörolojik bir rahatsızlığı yoksa, öğrenmesine olumsuz etki yapacak bilinen herhangi bir durum yoksa ama akademik becerilerde (okuma, yazma, matematik gibi) arkadaşlarının gerisinden geliyorsa, herkes okumayı söktü ancak bizimki hala heceleme hataları yapıyorsa, harfleri karıştırıyorsa, harfleri yanlış, eksik ya da fazla olarak okuyor ve/veya yazıyorsa, sesli okumaktan kaçınıyorsa, okuma yaptığında yavaş okumasına rağmen hatalar yapıyor ya da hızlı okumaya çalışıyor ama yine pek çok hata yapıyorsa, okurken sıra, satır atlıyor, bazen aynı satırı iki üç kez üst üste okuyor ve bu durumu fark etmiyorsa, vurgusuz, tonlamasız, noktalama işaretlerine uymadan okumaya çalışıyorsa, yazarken de noktalama işaretlerine dikkat etmiyor, kelimeler arasında boşluk bırakmıyor, büyük harfle başlama kuralına uymayı çoğu zaman unutuyorsa, sıralama yapması beklenilen çeşitli konularda (örneğin; aylar, mevsimler, haftanın günleri vb.) sıralamada güçlük yaşıyorsa ve doğru sırada sayamıyorsa, dikte edileni (söyleneni) yazmada hatalar yapıyorsa, gördüğünü yazmada hatalar yapıyorsa, kopya etme becerisinde zayıflıklar varsa, çizdiği şekilleri birleştirme hataları yapıyorsa, unutkanlık, dalgınlık gibi durumlar yaşıyorsa, ‘zaten ben yapamam, ben bunu bilmiyorum, yapamam ki’ gibi özgüvensiz cümlelerle kendini tanımlamaya yatkınsa, okula gitmemek için türlü bahaneler üretiyorsa, dün-bugün-yarın gibi kavramları uygun yerinde kullanamıyorsa, kendisine aynı cümle içerisinde verilen birden fazla yönergeyi hatırlamakta zorlanıyor ve yönergeleri sırasıyla yerine getirmekte sorunlar yaşıyorsa… İlkokul 1.sınıfta başlayan belirtiler yılsonuna gelinmesine rağmen devam ediyorsa, hatta ilkokul 2.sınıfa başlanıldı ve durum git gide daha da karmaşık bir hale doğru ilerliyorsa muhakkak uzmanlarla görüşülmeli, detaylı bir ön tarama ve değerlendirme yapılmasının gerekliliğinin çocuğun gelişimi ve hayatı için çok önemli olduğunun unutulmaması bilinmelidir. Erken fark edilen çocuklara erken eğitim müdahalesinde bulunulmalı ve çocuğun ileride karşılaşacağı sorunların minimuma indirilmesi için okul ve aile işbirliği içerisinde hareket etmelidir.
Sayılan belirtilerin hepsinin tek çocukta birlikte görülebileceği gibi bu belirtilerden ya da daha burada bahsedilememiş belirtilerden bir kısmı da görülebilir. Disleksi riski altında olduğu düşünülen çocukları için ebeveynler vakit geçirmeden; çocuk gelişimi uzmanları, çocuk psikologları, özel eğitim uzmanları gibi alanda uzman kişiler ile görüşüp bilgi almalı ve riskli olduğu düşünülen durumlarda ilgili uzmanlarca üniversite ya da devlet hastanesi çocuk psikiyatri hekimlerinin tıbbi değerlendirmesi için hastaneye yönlendirilmelidirler.
En erken 1.sınıfın sonunda ya da 2.sınıfın başında tanılaması yapılabilen Özgül Öğrenme Güçlüklerinden olan Disleksi’nin teşhis ve tanılamasının yalnızca tıp hekimleri tarafınca yapılabileceği unutulmamalıdır. Farkındalıkların katlanarak çoğalacağı yarınlara hep birlikte ulaşmak dileklerimle.” HABER:CANAN KAYA
