Kanser hastalarında ağız diş sağlığı

Kanser Tedavisi Öncesi Alınan Ağız İçi Önlemler…

         Ağız içinde rahatsızlıklara neden olan diş taşlarının temizlenmesi, hatalı dolgu ve protezlerin düzeltilmesi, dişeti problemleri ve diş çürükleri tedavi edilir.Hastadan ölçü alınarak özel kaşıklar hazırlanır, bu kaşıklar tedavi öncesinde ve sonrasında dişlerin korunması için flor jeli uygulamasında kullanılır. Her türlü ağız ve diş tedavisi mümkünse kanser tedavisine başlamadan önce gerçekleştirilmelidir. Çünkü kanser tedavi sırasında sadece acil tedaviler yapılır.

Baş Boyun Bölgesine Uygulanan Radyasyonun Ağız İçindeki Etkileri…

         Radyasyona bağlı ağız mukozasındaki hücre ölümleri, genellikle tedaviden 5–10 gün sonra başlayıp, 3–4 hafta sonra tamamen iyileşen “mukozit" denilen küçük ağız yaralarının oluşmasına neden olur. Işın tükürük kalite ve miktarında azalmaya yol açar. Tükürük akışının bozulmasına bağlı olarak ağız kuruluğu ve kanamalar meydana gelir, tükürüğün çürüğü önleme etkisi azalır, ağzı ve dişleri temizleme fonksiyonu azalır, tat alma duyusunda bozulma olur, dişlerde soğuk-sıcak hassasiyeti olur, yutma-çiğneme ve konuşma fonksiyonlarında zorlanma olur.

         Osteoradyonekroz; radyasyona maruz kalmış kemikte hücre azalması, oksijen yetersizliği nedeniyle yeterli iyileşmenin olmaması sonucu kemik dokusunun canlılığını kaybetmesidir. Özellikle alt çenede daha yaygındır.

         Radyoterapiden sonra tedavi sahasındaki damarlarda kan akımını azaltan bir daralma ve tıkanma söz konusu olur. Çiğneme kasları ve çene eklemindeki doku değişiklikleri ile sonuçlanan bu durum yutma, çiğneme ve konuşma fonksiyonlarında çok ciddi bir zorlanmaya neden olur.

         Radyasyon sahasında dişeti bağlarındaki zayıflamadan dolayı olan sallanma nedeniyle diş kayıplarına sıklıkla rastlanabilir.

Kemoterapinin Ağız İçindeki Etkileri…

         Bazı kemoterapi ilaçları ağız yaralarına ve iltihaplara neden olabilir. Bakteri, virüs ve mantar enfeksiyonları, bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla oldukça sık karşımıza çıkar. Tat alma duyusu değişebilir. Yiyeceklerin tadı daha tuzlu, ekşi ve metalik gelebilir. Kemoterapi bitince tat alma duyusu da normale dönecektir. Tedavide yardımcı olarak kullanılan sakinleştirici ve ağrı kesicilerin uzun süren kullanılmaları tükürük akışını azaltan, çürük oluşumunu arttıran etkiler gösterir.

Kanserli Hastalarda Ağız Bakımı…

         Hastalar ağız içi olumsuzlukların şiddetini azaltmak için ağız hijyenlerini korumaya teşvik edilmeli, düzenli olarak günde 3–4 kez özellikle yemeklerden sonra 30 dakika içinde ve yatmadan önce ağız temizliğini yapılmalıdır. Diş fırçalama çok yumuşak bir fırça yardımıyla baskı uygulamaksızın antitartar, peroksit ihtiva etmeyen florür ve karbonat içeren bir diş macunu ile yapılmalıdır. İki ayrı diş fırçası değiştirilerek kullanılmalı ve klorheksidinli veya hipokloritli solüsyonlarda yıkanarak, kurutulmalıdır. Ağız duşu ve elektrikli diş fırçası kullanımı tavsiye edilmez. Hasta eğer dişipi kullanıyorsa mumlu ve şerit diş ipi kullanması önerilir, eğer kullanmıyorsa kullanıma alıştırmak için uygun bir zaman değildir. Dişler fırçalandıktan sonra günde en az dört kez sabah, öğle, akşam yemeğinden sonra ve gece yatmadan önce bir su bardağı kaynatılıp soğutulmuş suya yarım çay kaşığı karbonat (yemek sodası) ilave edilerek hazırlanan ağız gargarası yapılması tavsiye edilir. Özellikle kemoterapiden 7–10 gün sonraki dönemde dişler fırçalanmamalıdır, çünkü bu dönemde dişeti kanaması ve enfeksiyon riski vardır. Fırçalamak yerine ağız gargaraları ve karbonatlı gargara ile ağız temizlenmelidir. Kemoterapi sırasında görülebilen kusmalardan sonra karbonatlı su ile hastanın sık sık gargara yapılması önerilir. Eğer diş macunu ağzınızı veya dişlerinizi sızlatıyor, fırçalarken mideniz bulanıyorsa, fırçalamak yerine karbonatlı gargara ile ağzınızı temizleyin. Kanser tedavisi sırasında mümkünse hareketli protezler takılmamalıdır. Tedavi sonrası dişler düzenli fırçalanmalı, protezler her yemekten sonra ve gece yatarken kesinlikle ağzınızdan çıkarılarak temizlenmelidir. Damağa iyi oturmayan takma dişler kullanılmamalı. Protezler ise temizleyici sıvılar içinde saklanmalıdır.  Mantar enfeksiyonu varsa tedavi sadece ağız içi dokulara değil protezlere de uygulanmalıdır. Kurumaya karşı dudaklar vazelin veya dudak yağları ile nemlendirilmelidir. Tüm bu önlemlere rağmen ağzınızda, görünüm, his veya tat yönünden bir değişiklik olduğunda doktorunuza veya hemşirenize haber vermelisiniz

Ağız Kurumasında Alınacak Genel Önlemler…

         Sodalı gargaralar, sakız- şeker- buz parçaları, sıvı içeceklerin sık sık alınması, asitli veya baharatlı gıdalardan kaçınma, havayı nemlendirme, tükürük akışını hızlandıran diş hekiminin tavsiye edeceği preparatlar kullanılabilir. Kolay yutmayı sağlamak için sulu yiyecekler tercih edilmeli ve günde en az iki litre sıvı içilmelidir. Tahrişe neden olabilecek asitli, çok sıcak ve çok soğuk içeceklerden, alkol ve tütün kullanımından kaçınılmalıdır.

Tedavi Sırasında Acil Diş Problemi …

         Tedavi sırasında acil bir diş problemi olduğunda onkologlar hastayı, en uygun olduğu zamanda diş hekimine hazırlar ve kan tablosu ile uygulanan tedavi hakkında diş hekimine bilgi verir. Dişler için mutlaka tedavi ve özellikle çekim gerekiyorsa, bunu kemoterapi başlamadan önce kan değerleri normal sınırlarda iken yapılır. Diş çürüğü ya da ağrı gibi problemleriniz varsa kemoterapi uygulamasına başlamadan en az iki hafta önce diş hekimine gitmeniz gerekir. Tedavilerin sağlıklı bir biçimde sürdürülmesi ve hasta ile işbirliğinin korunması için tedaviye başlanmadan önce bir diş hekimine giderek koruyucu programları uygulamakta fayda vardır.