Sim Sırma Sanatı İkizevler'de diriliyor

İkizevler’deki sanat yolculuğumuza devam ediyoruz. Bu hafta Sim sırma sanatının Trakya’daki tek eğitmeni Radife Ot ile sizler için keyifli bir sohbet gerçekleştirdik. Sim sırma sanatına dair detaylı bilgilerin yer aldığı röportajımızda, unutulmaya yüz tutmuş bir sanatı Radife Ot ve öğrencilerinin tekrardan gün yüzüne çıkarma çabaları oldukça ilginizi çekecek.

 

Sizi tanıyabilir miyiz ? Bu sanat ile tanışmanız nasıl oldu?

Edirne merkeze bağlı  Hatip köy doğumluyum. İlk ve orta öğrenimimi Edirne’de devam ettirdikten sonra Edirne Ticaret Lisesine başladım . Mezuniyetimin ardından Akşam Kız Sanatı Okulunda (Şimdiki Serhat Kız Meslek Lisesi) bu sanat dalıyla ilgili 4 yıl kurs eğitimi aldım. Son 6 yıldır Edirne Halk Eğitim Merkezinde usta öğretici olarak görev yapmaktayım. Beni bu alanda yetiştiren, bana çok şey katan ve hala en büyük destekçim olan saygıdeğer hocam Hediye Varis hanımefendiye minnettarım. Eski el işi süslemelere olan merakım küçüklüğümden beri süregelmektedir. Henüz 7 yaşındayken annemin nakışlarını örnek alıp yeni işlemeler yapıyordum. Zamanla eğitimle de kendimi daha da geliştirip bu alanda uzmanlaşmaya başladım. Bu konuda en büyük destekçim eşim ve kızımdır. Hayatım boyunca hiçbir işte çalışmamama rağmen son 6 yıldır sırf bu alanda öğrenci yetiştirmek adına bu görevi çok severek icra ediyorum.

Daha önce çalışma hayatınız oldu mu ?

Daha önce iş hayatında hiç çalışmadım, çalışmayı da eşim izin vermediği için düşünmedim. Annemin vefatından sonra kızım da Kıbrıs’ta kazandığı üniversiteye gidince bir boşluk yaşadım. Bir yardım derneğinde tanıştığımız eski Vali Yardımcımız Halit Deveci’nin eşi Hatice Deveci hanımefendi  ile tanıştım. Benim hobi olarak işlediğim işler onun memleketinin elişleriydi. Hatice Hanım daha önce Halk Eğitim Merkezinde Maraş işi kursu verildiğini görmediği için bana rica etti. Eşim daha önce hiç çalışmadığım için başta izin vermedi. Ancak daha sonra eşim Hatice Hanım’ ı kıramadığından dolayı bir yıllığına izin verdi. Ben de Halk Eğitim Merkezi’nde haftanın 3  günü 13 öğrenciyle kurs vermeye başladım. Benim ilk öğrencimde kendileri oldu, O yıl ilk sergimde standımın önünde müthiş bir izdiham yaşandı. Sergiyi görmeye gelenler standımın başından ayrılamadı ve bir öğrenci patlaması oldu. Mecburen eşim ikinci yıl da çalışmama izin verdi ve bunun arkası geldi. Her yıl dört veya beş dönem kurs açıyorum. Öğrencilerim 50 kişiden aşağı olmuyor. Edirne Halk Eğitim Merkezi’nde düzenlenen yıl sonu sergisinde eserlerim sergileniyor.

Buraya gelen insanlar neden kendini çok rahat hissediyor ?

Sim sırma öyle bir iş ki kumaşa işlemeye başladığınız zaman her şeyi unutuyorsunuz.   Genelde kursiyerlerim 40 yaş üzeri oldukları için sıkıntılarını bu işlerle çok rahat geçiriyorlar. Öğrencilerim burada çok rahatlıyorlar, işleme kasnakları boş kalacak diye ödleri patlıyor. Maraş işini işlerken simlerin sıralanmasıyla her şeyi unutuyorlar. Öğle yemeğine bile çıkmıyoruz. Burada artık aile gibiyiz.

 Sizi böyle aile gibi yapan nedir ?

Paylaşım bunların en başında geliyor. Bizler burada her şeyimizi paylaşıyoruz. O gün kimin ne derdi varsa anlatır.Herkes birbirine destek olur. Ayrıca buraya gelenler çok güzel arkadaşlıklar kurdu. Kurs dışında birbirlerine giderek gün bile yapıyorlar. Kursiyerlerime her yıl sonu kahvaltı ile birlikte diploma töreni ve müze gezisi düzenliyorum. Onları bırakacağım diye çok üzülüyorlar.

Elde Maraş İşi, Sim Sırma ya da Divil işi olarak bilinen bu sanat dalı hakkında bilgi verir misiniz ?

Bu orijinal el işi Sim sırma’nın tarihi Selçuklulara kadar uzanır. Araştırmalara ve Maraş’ta bu işi yapan ustaların verdikleri bilgiye göre Maraş işi XVI. yy da ülkemize Arap Yarımadası’ndan geçmiştir. Gelen insan topluluklarının Maraş bölgesine yerleştiği için “Maraş işi “ adını almıştır. Maraş  şehri ve çevresinde hüküm süren Dulkadiroğlu Emine Hatun Osmanlı Sarayına Çelebi Mehmet ‘e gelin gider. Daha sonra Fatih Sultan Mehmet’e gelin giden Dulkadir beyin kızı Sıttı Mükrime Hatun’un çeyizleri arasında çeşitli sırma işlerinin Rumeli’ye gelmesine sebep olmuştur. Bu tarihten sonra Osmanlı Türk sanatında önemli bir yer tutan Sırma işlemeciliği özel bir sanat dalı haline gelmiştir. Varlıklı aile kızlarının Sim Sırma ile yapılmış elişleri çeyizlerinde başköşeyi tutmuştur.

Sim sırma sanatını yaparken hangi kumaşları kullanıyorsunuz, kumaşlar ve işler hakkında bilgi verirmisiniz?

İşlerimiz genelde koyu renk kadife kumaşa işlenmektedir. Koyu renk kadife kumaşa işlenmesinin sebebi simin daha belirgin görünmesi içindir. Ama bunun yanı sıra ipek sire satene, organze şifon ve ketenlerin üzerine de işlenmektedir. İnce kumaşlar üzerine yapılan işlemeler organze ve tafta ile astarlanmaktadır. Eskiden beri İşlemelerde kullanılan Simler de altın ve gümüş sırma sim kullanılırken günümüzde bunun yerine normal sim ipler kullanılmaktadır,

Sim sırma nasıl bir sanattır ?  İşlenişi hakkında bilgi verir misiniz ?

Sim sırma özel ve zor bir sanat dalıdır. Osmanlı Hat sanatında da önemli bir yer tutar. Sim Sırma işi kumaşın ön yüzünden yürütülen, arka yüzünden görünmeyen ,tek yüzlü bir işlemedir. Desenin altı özel olarak hazırlanan karton ile kabartılıp dört beş altı kat sim ile üzerinden atlatılarak kenarlarında mumlanan koton ip ile karşılıklı tutturularak işlenir. Aynı işlem simlerin yan yana dizilmesiyle uygulanır. Gerek işleme tekniği , gerekse araç ve gereçleri diğer nakış işlerinden faklıdır. Maraş işi işlemeler kumaş gerilerek , kasnak ve gergef de işlenir. Bizim işimizde masraf çok değildir. Emek çok fazladır. İşlenmesi zaman aldığı için satılırken fiyatı yüksektir.

Sim sırmanın zor bir sanat olduğunu söylediniz . Meraklısı ve bu alanda yetiştirdiğiniz öğrencileriniz var mı ?

Sim sırma sanatı, zorluğunun yanı sıra çok dikkat isteyen ve zaman alan bir işleme sanatıdır. Ama bunun yanı sıra çok zevkli bir işlenişi vardır. Başlayınca bırakılması zordur bir nevi hastalık gibidir. Aşamalarına dikkat edilmez ise büyük yanlışlıklar ve hatalar ortaya çıkabilir. Çizim , kesim ve kumaşa yapıştırılarak kasnağa gerilmesi çok zaman alan alır. Yalnız sırmanın dizilişini gördüğünüzde işinizi elinizden bırakmak pek mümkün olmaz. Nihayetinde ortaya çıkan sonuç mükemmeldir. Bir emek ürünüdür. Yapılan işleme asırlar boyunca ölümsüz bir eser olarak kalır. Bu alanda yetiştirdiğim ve benden sonra da bu sanatı bu bölgede icra edebilecek derecede yetenekli ve meraklı öğrencilerim var. Temennim bu kadar önemli ve Osmanlı’dan süregelen Maraş işi işleme sanatını sonraki nesillere en iyi şekilde aktarabilmek.

Sim sırma sanatının unutulma ya da kaybolma gibi bir tehlikesi var mı ?

Milletlerin kültürel el sanatları, asırlar boyu toplumun yaşayışı, zevki, sanat anlayışı ve el becerisiyle bütünleşerek insan ruhunun derinliklerinden eserlere incelikle yansıtıldığı görülmektedir. Son yıllarda Milli işimiz olarak benimsediğimiz Sim Sırma yani Maraş işi daha fazla geliştirip yaymak üzere Milli Eğitim Bakanlığı tarafından seminerler düzenlenmektedir. Maraş Enstitüsü’nde Ankara ve İstanbul Olgunlaşma Enstitüleri’nde özel olarak kurulan atölyelerde çalışmalar sürdürülmektedir.

Elde Sim Sırma sanatı için nasıl bir üslup izliyorsunuz   Hangi motifleri kullanıyorsunuz ?

Sim sırma işlemeleri yaparken Geleneksel Türk Motiflerini ağırlıkta kullanmaktayım . Bu bitkisel motifler arasında en yaygın olarak kullandığımız motifler; Osmanlıyla özdeşmiş olan laleler, güller ve goncalardır. Aynı zamanda hatlar, dallı sarmaşık motifle, çok çeşitli sepet ve padişah tuğraları örnekleri de kullanılmaktadır.

Bu sanat dalının örneklerini nerelerde daha çok  görebiliriz ?

Sim sırma örneklerini sünnet yataklarında bindallı bohçalarda , yatak örtülerinde , bindallı kadın kıyafetlerinde , yeleklerde, ceketlerde, çantalarda , masa örtülerinde, seccadelerde Kuran-ı Kerim kablarında , gözlük kılıflarında , oda takımlarında ve hat sanatı panolarında görürüz. Günümüzde bu sanatın en önemli örnekleri müzelerin etnografya kısmında yer alır. Bunun yanı sıra büyüklerimizden hatıra kalan bir çok eşyalarda , Osmanlı tarzında yapılan sünnet yataklarında ve Dolmabahçe Sarayı’ndaki Atatürk’ün yatağının üzerindeki bayraktaki ay yıldız da a en nadide örnekleri görürüz.  Ayrıca Kabe’nin üst kısmında bulunan ve her yıl yenisi işlenen hatların işlemeleri (Sim sırma) elde Maraş işidir.

Bu sanattan maddi bir kazancınız var mı?

Çok ilginçtir benim öğrencilerim her zaman yaptıkları eserleri gelecek nesile aktarmak adına yapıyorlar. Yani maddi bir kar amacı gütmüyorlar. Zaten gelen grup 40 yaş üzeri olduğundan hayatını belli bir noktaya getirmiş, insanlar ilgi duyuyor Sim sırma sanatına. Aynı zamanda sanat zaten üst tabakaya hizmet ettiğinden ötürü yapılan eserleri öğrencilerim yaptıktan sonra emeklerine kıyıp da satamıyorlar. Ancak biz istiyoruz ki bu sanat öğrencilerime bir gelir de kazandırsın. Hem kendileri tanınsın, hem sanat tanınsın hem de hayatlarına bir gelir kapısı daha açılsın. Maddi çıkarın sanatın içine doğrudan girmesine karşı olmakla birlikte, dolaylı yoldan böyle bir kazanımın sanatın unutulmaması adına da yararlı olacağını düşünenlerdenim. Bir taşta üç kuş vurmuş oluyorsunuz yani. Ama tabi ki öğrencilerim yaptıkları başarılı eserleri nasıl değerlendirmek isterlerse öyle değerlendirirler. O konuda karışmam söz konusu olamaz. Benim şahsen onların iyiliğini düşünmekten başka bir çıkarım olamaz. Bu aile ortamının oluşmasının da en büyük şartlarından biri de budur zaten.

Öğrencilerinizin bu sanatı öğrenme sürecinden bahsedersek, 1 öğrenci ne kadar zamanda yetişiyor?

Detayların ve önemli aşamaların olduğu sanat Sim sırma sanatı. O yüzden komple bir öğrenci 2-3 yıl düzenli olarak kursa geldiği müddetçe Sim sırma sanatına hakim olur. Kendi özgün eserlerini rahat bir şekilde ortaya koymaya başlamakla birlikte eğitmenlik yapacak seviyeye de ulaşır. Zaman isteyen bir sanattır. Zamanınızı gasp eden ama getirisi oldukça yüksek bir sanattır. Sadece maddi olarak algılamamak gerekir “Getiri” kelimesini. Ortaya koyduğunuz eserler beğenildiğinde aldığınız tepkiler veya bir öğrenci yetiştirip onu sanata kazandırmak gibi manevi tatminkarlığın daoldukça fazla olduğu bir sanat dalı Sim sırma sanatı. Öğrencilerim tüm bu süreçleri göze alarak sabırla ve öz veriyle çalışırsa, başta da dediğim gibi 2-3 yıl içinde komple bir Sim sarı sanatçısı olabilirler.

Yakınlarda eserlerinizi görebileceğimiz bir etkinlik var mı?

Evet, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nde Edirne Valiliğinin düzenleyeceği “Geleneksel Edirne kıyafetleri” defilesinde 7 parça eserim podyumda olacak.

Son olarak okuyucularımıza iletmek istediğiniz bir mesaj var mı?

Herkesi unutulmaya yüz tutan bu güzide sanatlara sahip çıkmaya çağırıyorum. Düzenlenen sergiler, etkinliklerde Edirne’nin tanıtımının olduğu her yerde halkımızı görmek bize güç verecektir. Onların varlığı bu sanatları ileri nesillere aktarılmasında bize hem ilham kaynağı hem de ayrı bir motivasyon oluyor. Bizim tek derdimiz geçmişten bugüne sahip olduğumuz değerleri yaşatmaktır. İnanıyorum ki başarılı da olacağız.