Tiyatro eğitimi karmaşası ve bir 'Kavuk' devri

 

Emre SARI – [email protected]

Türkiye genelinde çok ciddi sorunlardan bir tanesidir sanat eğitimi almak ve aldığın sanat eğitiminin yeterliliklerini üretime dökebileceğin istihdam alanlarını bulabilmek…

Herhangi bir sanat alanında yeterliliklerini güçlendirerek bunu profesyonel meslek olarak seçmek ise tiyatro sanatında ekstra zorluklara mutlaka tabiidir. Zira ekstra olarak çok ciddi bir popüler kültür algısının göbek deliğindesinizdir ve bir de bireysel olarak bir kariyer yönetim planı yapma olanağınız neredeyse yoktur. Çünkü üretim yeterliliklerinizi güçlendirebileceğiniz başka başka insanlara her zaman ihtiyaç vardır…

Bunun yanı sıra bir de toplum ve aile algısı vardır ki bu sanatı profesyonel meslek alanında seçen hemen hemen her birey yaşamış, seçmeye meyleden genç arkadaşlarımız da bu baskılamalardan nasıl yırtabileceğinin yollarını aramaktan bitap düşmüştür; ‘’yap tabi tiyatro yapma demiyorum ama hobi olarak yap yine yap’’ söyleyicisi amcalar hepimizin hayatının kaos yaratıcılarıdır… Ha bir de ‘dizilerde falan oynarsın oh iyi bizi de oynatıver artık’ teyzeleri vardır ki herhangi bir yerde herhangi bir zamanda doktor gördüğünde ‘’yanlarım ağrıyor benim eltimin damadı doktordu bi’ merhem verdiydi ağrı sızı kalmadı sen nası’ doktorsun veriversen ya’’ diyen teyzeyle aslında aynı kadındır da biz anlayamayız…

İşte tüm bu açmazlarda tiyatro sanatında neden ve ne şekilde devinmek istediğimizi aslında doğru kestirebilmek ve bu mentalde hareket etmek gerekiyor. Mesela hobi olarak uğraşma meselesi külliyen yalandır öyle tiyatrocu falan olunmaz zira hiç hobi olarak açık kalp ameliyatına giren part-time kardiyolog görmedim, ha tabi amatör tiyatrolarda kendine sanat değeri katmak isteyen sosyal bir eylem içerisinde devinmek isteyenler vardır ki gereklidir de bu başka birşey sonuçta bu maddi bir kazanım ya da bir kariyer kaygısı güdülerek tercih edilen bir yol değildir, bir çeşit okul misyonu da üstlenilmiştir lakin yine de sorumluluk bilinci esas olmalıdır…

Şimdi bu noktada esas olanın sanat ve öğrenme kavramları olduğunu saptamış dostlarımızın, konservatuvar, atölye, tiyatro kursu, workshop vs. seçme arayışlarında mulak olarak bilmesi ve bir yol haritası çizmeden evvel mutlak suretle göz ardı etmemesi gereken bir husus var; tüm meslekler belli bir bilgi birikimi, bir diploma ve işe gösterilen özenle gerçekleştirilirken tiyatro sanatında ekstra bir durum vardır o da öğrenciliğin asla bitmemesidir. Gerçi tüm sanat dallarında bu böyledir ama tiyatroda biraz daha özen isteyen yanları vardır. Zira hayata ve insana dair var olan herşey üzerine derinliklerden birtakım şeylere yeni şeyler söylemeyi arzu ediyorsanız, yenilenmek ve öğrenmek zorundasınızdır. Bu da ölünce ancak biter, çünkü ölmeden sadece ölmeyi taklit edebilirsiniz nasıl birşey olduğunu bilmiyorsunuzdur…

Şimdi tüm bu yeterliliklere erdikten sonra işin başka bir sorunsalı var ki o da iyi bir okul ve istihdam…

Ülke genelinde özel üniversitelerin de sayılarının bir hayli arttığını göz önüne alırsak, oyunculuk alanında sadece lisans eğitimi veren okullardan her yıl ortalama 350-400 oyuncu mezun oluyor. Buna bir de yüksek lisans programları, yarı zamanlı bölümler ve özel sanat eğitim kurumlarından dönemlik eğitimler alan ve kendini ‘oyuncu’ ilan edenleri eklediğinizde ise sayı binin üzerine çıkıyor. Bir de az sayıda kalmış zor da olsa sanata bir yerinden tutunmaya çalışan alaylı tiyatrocuları da koyun eder size yılda bin 500…

Peki bunların kaçı özel tiyatrolarda, kaçı devlet ya da şehir tiyatrosunda istihdam ediliyor? Bu ödenekliler için ahbap-çavuş ilişkilerinin (bütün bunları aşarak belli bir emek sürecinden geçerek yani acı çekerek bunu gerçekleştirenleri kesinlikle tenzih ederek söylüyorum) ne kadar güçlü olduğuyla doğru orantılı… Özel tiyatrolarda ise çok az sayıda istihdam olanağı olduğu için de artık salt oyuncu olmak yetmiyor, teorik ve pratik anlamda ciddi bir birikiminiz olması gerekiyor çünkü çok fazla alternatifiniz var…

Bu durum da ne yazık ki dışarıdan çok parlak görünen ama çok saçma sapan paralara saatlerce sömürülmek durumunda kaldığınız (çok yakışıklı ya da çok güzel değilseniz tabi ve buna neden gerek var hiçbir zaman anlayamadım) dizi-tv sektörü var alternatifiniz…

Alternatif sayılmamalı aslında, mesleğin tiyatroyu besleyen bir yan unsuru olarak görülmeli ancak o kadar içimizde ki kafalar karışıyor tabi bir yerde…

Bütün bunlar göz önündeyken eğitim ve istihdam niteliği yerine eğitim kurumlarının niceliklerinin sürekli olarak artması, işi ‘kolay’ yoldan kıvırmak isteyenlere elbette bir alternatif olabiliyor ama sonrasında düşeceğiniz bir sanat üretim alanı değil, çirkin bir ‘piyasa’ kavramından öteye gitmiyor arkadaşlar…

O yüzden ince eleyip sık dokumak ve bütün bu açmazları göz önüne alarak bir yol haritası çizmek gerek, yol çok uzun ve zor…

Konservatuvar sınav zamanları yaklaştı ve bunları yazmak zorunluluğu hissettim naçizane…

Türk tiyatrosunda başlı başına bir okul olmuş bir ustanın da çok önemli bir dönüm noktasından bahsetmeden bu haftaki köşeyi kapatamayacağım dostlar…

Ferhon Şensoy usta, Türk Tiyatrosu’nda halen aktif tiyatro yapabilen sanıyorum tek usta öğretici…

Münir Özkul’dan aldığı Kavuklu Kel Hasan’ın kavuğunu yani Türk Tuluat Geleneği’nin sembolü, Türk Tiyatrosu’nun ve mizahının lokomotifliğinin sembolünü, Nöbetçi Tiyatro’dan Ortaoyuncular’a kadar yıllarca sahnede birlikte ter döktüğü Rasim Öztekin’e devretti…

Ses Tiyatrosu’ndaki devir teslim törenine provam olduğu dolayısıyla katılamadım, çok arzu ederdim Türk Tiyatro Tarihi’nin böylesine özel bir anına tanıklık edebilmeyi lakin çok uzun bir süredir Ferhan Usta’nın, kavuğu devredecek bir bayraktarın genç nesilde bulunamadığından oldukça tedirgin olduğunu söylemlerinden biliyorduk ki haklı da, umuyorum bir alt nesilden yeni bir bayraktar bulmak Rasim Usta’ya nasip olur…