ÖMER HAYYAM'DAN BİZE

İranlı şair, filozof, matematikçi ve astronomdur. Hayyam, Nişaburludur. Yaşadığı dönemin ünlü veziri Nizamül-Mülk ve Hasan Sabah ile aynı medresede zamanın ünlü alimlerinden eğitim görmüş ve hayatı boyunca da bu ikisiyle ilişkisini kesmediği rivayet edilir.
Onun şiirinde zamanın haksızlıkları, softalıkları, akıl almaz saçmalıkları ince, alaylı, iğneleyici bir dille yerilir. Dörtlüklerinin konusu aşk, şarap, dünya, insan hayatı, yaşama sevinci, içinde bulunduğumuz geçici dünyanın tadını çıkarma gibi insanla sıkı bir bağlantı içinde bulunan gerçek eylem ve davranışlardır.
Zeki, nüktedan, hazırcevap bir insandır. Zamanın ulemaları Hayyam’a sorarlar:” Dünya’nın öküzün boynunda döndüğü sizce doğru mudur?” Hayyam, kendine has üslubuyla cevaplar: “Dünya’nın öküzün boynunda döndüğü doğru değildir. Ancak, buna inanan bazı öküzlerin olduğu doğrudur.”
Ömer Hayyam, güçlü kalemiyle yıllar önce bugünleri görmüş ve o güçlü kalemiyle şiire dökmüştür. Etrafımızda ezberden sözler söyleyerek dolaşan ve din kisvesi altında hayatlarımızı yargılayan insanlara en güzel cevapları o vermiştir. Onların yediklerinin yanında “şarap meze kalır.” demiş o büyük usta.
Hem hayatlarımıza müdahale etmek isteyenlere çok net cevaplar veren, hem de bilgeliği ile gerçeklik, ölümlülük ve kader gibi konulara ışık tutan Ömer Hayyam’dan her zaman aklımızda yutmamız gereken bazı rubaileri sizler için derledik:
Şu dünyada üç beş günlük ömrün var
Nedir bu dükkanlar, bu konaklar
Ev mi dayanır, bu sel yatağına
Bu rüzgarlı yerde mum mu yanar?
***
İçin temiz olmadıktan sonra
Hacı, hoca olmuşsun, kaç para
Hırka, tespih, post, seccade güzel
Ama Mevla kanar mı bunlara?
***
Ferman sende, ama güzel yaşamak bizde
Senden ayığız bu sarhoş halimizde
Sen insan kanı içersin, biz üzüm kanı
İnsaf be sultanım, kötülük hangimizde?
***
Sen sofusun, hep dinden dem vurursun
Bana da sapık, dinsiz der durursun
Peki ben ne görünüyorsam o’yum
Ya sen ne görünüyorsan o musun?
***
Var mı dünyada günah işlemeyen söyle
Yaşanır mı hiç günah işlemeden söyle
Bana kötü deyip kötülük edeceksen
Yüce Tanrı, ne farkın kalır benden söyle!
***
Beni özene, bezene yaratan kim? Sen
Ne yapacağımı da yazmışsın önceden
Demek günah işleten de sensin bana
Öyleyse nedir o cennet, cehennem?
***
Kendi içmez, içeni kınamaya bayılır
Yüzünden aldatmaca, sahtekarlık yayılır
Şarap içmiyor diye kasılıp gezer ama
Yedikleri yanında şarap meze kalır.
***
Rahmetin var, günah işlemekten korkmam
Azığım senden, yolda çaresiz kalmam
Mahşerde lütfunla ak pak olursa yüzüm
Defterim kara yazılmış olsun, aldırmam.